پیشینه[ویرایش]

مدت‌ها پیش از ظهور مسیحیت، گیاهان و درختان سبز معنای ویژه‌ای برای مردم در فصل زمستان داشته‌اند. همین‌طور که امروزه مردم خانه‌های خود را با درختان کاج و صنوبر تزیین می‌کنند، مردم باستان نیز شاخه‌های درختان را بر روی درب‌ها و پنجره‌های خانه‌های خود آویزان می‌کردند. در بسیاری از کشورها، مردم باور داشتند که این درختان سبز آن‌ها را از جادوگری، ارواح، ارواح شیطانی و بیماری‌ها دور نگه می‌دارد.[۱]

درخت صنوبر به طور سنتی در جشن‌های مسیحیان و کافران برای هزاران سال استفاده می‌شده‌است. کافران هنگام انقلاب زمستانی از این درختان برای تزیین خانه‌های خود استفاده می‌کردند. مسیحیان این درختان را نماد زندگی همیشگی با خدا می‌دانستند. هیچ‌گاه مشخص نشده‌است که این درختان برای نخستین بار برای کریسمس استفاده می‌شده‌اند. احتمال می‌رود که درختان کریسمس برای نخستین بار حدود ۱۰۰۰ سال پیش در شمال اروپا مورد استفاده قرار گرفته‌باشند.[۲] برخی بر این باورند که سنت بونیفاس درخت کریسمس را در سدهٔ هفتم میلادی ایجاد کرد. برخی نیز بر این باورند که قدمت درختان به سال ۱۵۰۰ میلادی در آلمان یا لتونی باز می‌گردد.[۳]

مصر[ویرایش]

در مصر باستان، انقلاب زمستانی با عقب‌کشیدن آب‌های شاخه‌های مختلف رودخانهٔ نیل هم‌زمان می‌شد. آب‌های نیل با عقب‌کشیدن خود، خاک‌های حاصلخیز را پشت سر می‌گذاشت و شرایط مناسبی را برای اجرای جشنوارهٔ زمستانی ایجاد می‌کرد.[۴]

مصریان باستان رنگ سبز را نماد پیروزی زندگی بر مرگ می‌دانستند. آن‌ها برگ‌های سبز درختان خرما را در طول انقلاب زمستانی به خانه‌های خود می‌آوردند.[۵][۶] مصریان باستان گیاهان را در مراسم مذهبی خود استفاده می‌کردند و درختان خرما را درختانی مقدس می‌پنداشتند. قدمت این درختان در مصر باستان به ۵۵۰۰ تا ۳۱۰۰ سال پیش از میلاد مسیح باز می‌گردد.[۷][۸] این درختان منابع مهمی برای مصریان بودند؛ از میوه‌های آن‌ها تغذیه می‌کردند و از چوب آن‌ها به عنوان سرپناه استفاده می‌کردند.[۴]

آلمان[ویرایش]

در سدهٔ هفتم یا اوایل سدهٔ هشتم میلادی، سنت بونیفاس به عنوان یک وابستگی مذهبی با آرمان تبدیل کافران به مسیحیت وارد آلمان شد. این سنت به شکلی خستگی‌ناپذیر مشغول نابودی بت‌ها و نیایش‌گاه‌های بت‌پرستان سراسر آلمان و ساخت کلیساهای مسیحیت شد.[۹][۱۰]

افسانه‌های مختلفی دربارهٔ ایده‌پردازی درختان کریسمس توسط سنت بونیفاس وجود دارد. برخی بر این باورند که شکل مثلثی درخت صنوبر، نمادی از تثلیث مسیحیت است. افسانه‌ای دیگر ادعا می‌کند که سنت بونیفاس یک درخت بلوط را که کافران می‌پرستیدند، قطع‌کرد و درخت صنوبر را به عنوان نماد مسیحیت به مردم معرفی‌کرد.[۱۱] در سال آینده، همهٔ کافران آلمان مسیحی شدند و درخت صنوبر را برای جشنی به نام کریسمس که جایگزین انقلاب زمستانی شد، تزیین کردند. سپس، کریسمس گسترش پیدا کرد و با آویزان‌کردن زیورآلات و اسباب بازی‌های کودکان بر درخت این جشن، درخت آن به درخت امروزی کریسمس تبدیل‌شد.[۹]

روم[ویرایش]

مردم روم از درختان صنوبر برای تزیین نیایش‌گاه‌های خود استفاده می‌کردند.[۲] بت‌پرستان رومی جشن ساتورنالیا (جشن خدای زحل) را در ۱۷ دسامبر برگزار می‌کردند.[۱۲]

درخت کریسمس امروزی[ویرایش]

کریسمس امروزی به احتمال زیاد در اواسط سدهٔ پانزدهم میلادی در آلمان آغاز گردید که درخت کریسمس در آن مورد استفاده قرار گرفت. هم‌چنین ادعا می‌شود که نخستین درخت کریسمس در سال ۱۵۱۰ در ریگا، لتونی ساخته‌شد. لوحی در میدان هال در ریگا وجود دارد که متن «درخت سال نو در سال ۱۵۱۰ در ریگا» بر روی آن حکاکی شده‌است.[۱۳]

تزیین[ویرایش]

از زمان ملکه ویکتوریا، مردم جواهرات تزیینی را در درخت کریسمس برای نشان‌دادن شور و هیجان استفاده می‌کنند.[۱۴]

انواع درختان[ویرایش]

 
نمای داخلی درخت کریسمس، پوئرتا دل سل، مادرید

درختان طبیعی (واقعی)[ویرایش]

میلیون‌ها خانواده در جشن کریسمس از درختان طبیعی استفاده می‌کنند.[۱۵]

برخی از مزیت‌های درختان طبیعی عبارتند از:[۱۶]

  • قیمت: قیمت یک درخت طبیعی کریسمس کم‌تر از ۱۰ تا ۱۰۰ دلار یا بیشتر از آن باشد و قیمت آن وابسته به اندازهٔ و گونهٔ آن است. در حالی که قیمت درختان مصنوعی از ۲۵ تا ۴۰۰ دلار است.
  • محیط زیست: درختان طبیعی به محیط زیست آسیبی نمی‌رسانند و کربن دی‌اکسید هوا را نیز جذب می‌کنند.

 

درختان مصنوعی (ساختگی)[ویرایش]

درخت کریسمس مصنوعی برای نخستین بار در سدهٔ نوزدهم میلادی در آلمان اختراع‌شد. آلمانی‌ها برای جلوگیری از جنگل‌زدایی که در حال رخ‌دادن بود و با توجه به محبوبیت درخت کریسمس، نخستین درختان مصنوعی کریسمس را با استفاده از پرهای سبز رنگ غاز ساختند.[۱۷] در سال ۱۹۳۰، شرکت قلم موی آدیس که در ایالات متحده آمریکا قرار داشت، درخت‌های کریسمسی را تولید کرد که در آن‌ها به جای پر از قلم مو استفاده شده‌بود که نسبت به پرها محکم‌تر بودند و خطر آتش‌سوزی آن‌ها نیز کم‌تر بود.[۱۸]

به تدریج محبوبیت این درختان افزایش یافت و به دلایلی جایگزین درختان طبیعی شدند. برای نمونه، برخی از صاحب‌خانه‌ها به دلیل خطر آتش‌سوزی به اجاره‌نشین‌ها اجازه نمی‌دادند که از درختان مصنوعی استفاده کنند.[۱۹] برخی از مزیت‌های درختان کریسمس مصنوعی عبارتند از:[۲۰]

  • پاکیزگی: در درختان مصنوعی دست‌ها یا لباس‌ها به شیرهٔ درختان نمی‌چسبد و نیازی به مراقبت و آب‌دادن ندارند.
  • ایمنی: از آن‌جا که درختان طبیعی به چراغ‌ها در کریسمس نزدیک‌اند، امکان خطر آتش‌سوزی وجود دارد. اما درختان مصنوعی با کیفیت از پلی وینیل مقاوم در برابر آتش ساخته شده‌اند و حتی اگر یک جرقهٔ الکتریکی وجود داشته‌باشد، کم‌تر زیان عمده‌ای وارد می‌شود.
  • قابل استفاده‌شدن مجدد: اگر چه در ابتدا قیمت یک درخت مصنوعی از درخت طبیعی بیشتر است، اما سال‌های زیادی می‌تواند سالم بماند و در کریسمس استفاده‌شوند.
  • سبک‌های گوناگون: درختان مصنوعی دارای انواع سبک‌های گوناگون هستند که قابل دسترسی هستند. درختان مصنوعی در همهٔ اندازه‌ها (از درختان روی میزی گرفته تا درختان بزرگ) در دسترس هستند.

 

بابانوئل

یک شخصیت تاریخی و داستانی در فرهنگ عامیانه کشورهای غربی و مسیحی است. نام بابانوئل با جشن کریسمس آمیخته شده‌است. بابا نوئل عمدتاً یک پیرمرد چاق با ریش سفید بلند و لباس قرمز است که در روز کریسمس یا شب قبل از آن هدیه‌هایی را برای بچه‌ها می‌آورد [۱].

 

 

 

نام‌شناسی[ویرایش]

پس از مهاجرت هلندی‌ها به آمریکای شمالی نام سنت نیکلا به سانتا کلاوز "SANTA CLAUS" تغییر یافت.[۲] بابانوئل که در زبان فارسی به کار برده می‌شود، برگرفته از اصطلاح فرانسوی پاپانوئل Papa Noël و یا Père Noël (پدر نوئل) است. در بیشتر کشورهای دنیا نام انگلیسی - آمریکایی آن سانتا کلاوز Santa Claus استفاده می‌شود. سن نیکولاس، بابا کریسمس و کریس کرینگل دیگر نامهای آن است.

ریشه تاریخی[ویرایش]

بابا نوئل اشاره به نام یکی از کشیشان مسیحی به نام سن نیکولاس دارد که در قرن چهارم میلادی می‌زیست و از اهالی بیزانس و منطقه آناتولی در ترکیه فعلی بوده‌است. وی به خاطر کمک و دادن هدیه به فقرا شهرت داشت. جسد سنت نیکلا (نیکلاس) اکنون در کشور ترکیه در منطقه Demre (سواحل دریایی مدیترانه) مدفون است و به علت مومیایی شدن طبیعی (به علت سرما) هنوز قسمتهایی از آن سالم مانده‌است. دانشمندان در سال ۲۰۰۳ موفق به باز سازی صورت وی از روی استخوانها شدند و با کمال تعجب دریافتند که بابا نوئل واقعی رنگین پوست (پوستی به رنگ قهو ای روشن) بوده‌است.

 
تصویری از سنت «نیکلاس»-گراور چوب - قرن چهارم بعد از میلاد مسیح

اعتقادات مسیحیان درباره بابا نوئل[ویرایش]

مسیحیان اروپایی، آمریکایی، برخی مسیحیان ارمنی و قسمتی از مسیحیان فارسی زبان، در شب کریسمس خود و کودکانشان را برای آمدن «بابا نوئل» آماده می‌نمایند. برخی از اعتقادات ایشان درباره بابا نوئل به شرح زیر است(البته پر واضح است که این باورها مختص کودکان مسیحی می‌باشد):

  • کودکان جورابهای خود را بر میخهایی در بالای تخت خوابشان می‌آویزند(این نیز از کارهای «نیکلاس» قدیس برداشت شده که جورابهای بچه‌ها را پر از هدایایش می‌کرد)
  • اعتقاد بر این است که بابا نوئل از «شومینه» وارد خانه می‌شود
  • خانه بابانوئل و کارخانه اسباب بازی سازی اش در قطب شمال قرار دارد
  • بابانوئل با نوعی سورتمه که چندین گوزن شمالی آن را می‌کشند به شهرهای مختلف می‌رود. سورتمه‌ای که قادر به پرواز است.
  • بابا نوئل می‌داند که کدام بچه در طول سال خوب بوده و کدام بد؟ چون او با خداوند ارتباط دارد. و او فقط به بچه‌های خوب هدیه می‌دهد.
  • بابا نوئل و «مامان نوئل» در کارخانه‌شان در قطب شمال با همکاری کوتوله‌های پریزاد (Elf) هدایا را تولید می‌کنند.